Theo một báo cáo của BBC, các loại sốt cà chua "kiểu Ý" được bán tại nhiều siêu thị ở Anh dường như chứa cà chua được trồng và thu hoạch tại Trung Quốc bằng lao động cưỡng bức.
Kết quả thử nghiệm do BBC World Service ủy thác cho thấy, tổng cộng có 17 sản phẩm, hầu hết là nhãn hiệu riêng được bán tại các nhà bán lẻ ở Anh và Đức, có khả năng chứa cà chua Trung Quốc.
Một số sản phẩm có từ "Ý" trong tên, ví dụ như "Cà chua xay nhuyễn kiểu Ý" của Tesco, trong khi những sản phẩm khác lại có từ "Ý" trong phần mô tả, chẳng hạn như sản phẩm cô đặc gấp đôi của Asda ghi rõ chứa "cà chua xay nhuyễn trồng tại Ý" và "Cà chua xay nhuyễn thiết yếu" của Waitrose, tự mô tả là "cà chua xay nhuyễn kiểu Ý".
Các siêu thị có sản phẩm được BBC World Service kiểm nghiệm đã bác bỏ những kết quả này.
Tại Trung Quốc, hầu hết cà chua đến từ vùng Tân Cương, nơi sản xuất cà chua gắn liền với lao động cưỡng bức của người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số theo đạo Hồi khác.
Liên Hợp Quốc (UN) cáo buộc nhà nước Trung Quốc tra tấn và ngược đãi các nhóm thiểu số này, những người mà Trung Quốc coi là mối đe dọa an ninh. Trung Quốc phủ nhận việc ép buộc người dân làm việc trong ngành công nghiệp cà chua và cho rằng quyền lợi của người lao động được pháp luật bảo vệ. Theo BBC, Trung Quốc cho rằng báo cáo của Liên Hợp Quốc dựa trên "thông tin sai lệch và dối trá".
Trung Quốc sản xuất khoảng một phần ba lượng cà chua của thế giới, trong đó khu vực Tây Bắc Tân Cương được công nhận là có khí hậu lý tưởng để trồng loại cây này. Tuy nhiên, Tân Cương cũng phải đối mặt với sự giám sát toàn cầu do các báo cáo về vi phạm nhân quyền, bao gồm cả các vụ bắt giữ hàng loạt kể từ năm 2017.
Theo các tổ chức nhân quyền, hơn một triệu người Duy Ngô Nhĩ đã bị giam giữ trong những nơi mà Trung Quốc mô tả là "trại cải tạo". Đã xuất hiện những cáo buộc cho rằng một số người bị giam giữ đã bị buộc phải lao động khổ sai, bao gồm cả việc làm việc trên các cánh đồng cà chua ở Tân Cương.
Gần đây, BBC đã phỏng vấn 14 cá nhân cho biết họ từng trải qua hoặc chứng kiến lao động cưỡng bức trong sản xuất cà chua của khu vực này trong suốt 16 năm qua. Một người từng bị giam giữ, giấu tên, cho biết công nhân bị yêu cầu phải đạt chỉ tiêu sản lượng hàng ngày lên đến 650kg, và sẽ bị trừng phạt nếu không đạt yêu cầu.
BBC cho biết: “Rất khó để xác minh những thông tin này, nhưng chúng nhất quán và trùng khớp với bằng chứng trong báo cáo của Liên Hợp Quốc năm 2022, trong đó đề cập đến việc tra tấn và lao động cưỡng bức tại các trung tâm giam giữ ở Tân Cương”.
Bằng cách tổng hợp dữ liệu vận chuyển từ khắp thế giới, BBC đã phát hiện ra cách hầu hết cà chua Tân Cương được vận chuyển đến châu Âu – bằng đường sắt qua Kazakhstan, Azerbaijan và đến Georgia, từ đó chúng được vận chuyển tiếp đến Ý.
Một số nhà bán lẻ, như Tesco và Rewe, đã phản hồi bằng cách tạm ngừng cung cấp hoặc thu hồi sản phẩm, trong khi những nhà bán lẻ khác, bao gồm Waitrose, Morrisons và Edeka, đã phản bác các phát hiện này và tiến hành các thử nghiệm riêng của họ, cho thấy kết quả trái ngược với các tuyên bố. Lidl xác nhận đã sử dụng cà chua Trung Quốc trong một sản phẩm được bán trong thời gian ngắn tại Đức vào năm 2023 do vấn đề nguồn cung.
Đã có những câu hỏi được đặt ra về các hoạt động thu mua nguyên liệu của Antonio Petti, một công ty chế biến cà chua lớn của Ý. Hồ sơ vận chuyển cho thấy công ty này đã nhận hơn 36 triệu kg tương cà chua từ Xinjiang Guannong và các công ty con của nó trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2023. Xinjiang Guannong là một nhà cung cấp lớn ở Trung Quốc, quốc gia sản xuất một phần đáng kể lượng cà chua trên thế giới.
Vào năm 2021, một trong những nhà máy của tập đoàn Petti đã bị cảnh sát quân sự Ý đột kích vì nghi ngờ gian lận – báo chí Ý đưa tin rằng cà chua Trung Quốc và các loại cà chua nhập khẩu khác đã được bán ra thị trường dưới danh nghĩa cà chua Ý. Một năm sau cuộc đột kích, vụ việc đã được giải quyết ngoài tòa án.
Trong một chuyến thám hiểm bí mật đến nhà máy Petti, phóng viên BBC đã ghi lại được hình ảnh các thùng chứa tương cà chua từ Tân Cương Quan Nông, có ghi ngày tháng 8 năm 2023. Petti phủ nhận việc mua hàng gần đây từ Tân Cương Quan Nông, cho biết đơn đặt hàng cuối cùng của họ là vào năm 2020. Công ty thừa nhận có nhập tương cà chua từ Bazhou Red Fruit, một công ty có liên hệ với Tân Cương Quan Nông, nhưng tuyên bố sẽ ngừng nhập khẩu các sản phẩm cà chua của Trung Quốc và tăng cường giám sát chuỗi cung ứng.
Một phát ngôn viên của công ty Petti nói với BBC rằng công ty này “không sử dụng lao động cưỡng bức”. Tuy nhiên, cuộc điều tra phát hiện ra rằng Bazhou Red Fruit có chung số điện thoại với Xinjiang Guannong, và các bằng chứng khác, bao gồm cả phân tích dữ liệu vận chuyển, cho thấy Bazhou là công ty bình phong của Guannong.
Người phát ngôn của Petti cho biết thêm: “Trong tương lai, chúng tôi sẽ không nhập khẩu các sản phẩm cà chua từ Trung Quốc và sẽ tăng cường giám sát các nhà cung cấp để đảm bảo tuân thủ quyền con người và quyền của người lao động”.
Mỹ đã ban hành luật nghiêm ngặt cấm tất cả hàng xuất khẩu từ Tân Cương, trong khi châu Âu và Anh áp dụng cách tiếp cận mềm mỏng hơn, cho phép các công ty tự điều chỉnh để đảm bảo không sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.
Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của các hệ thống truy xuất nguồn gốc mạnh mẽ và những thách thức trong việc duy trì tính minh bạch trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Với việc EU đưa ra các quy định nghiêm ngặt hơn về lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng, việc Vương quốc Anh dựa vào tự điều chỉnh có thể phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn.
Thời gian đăng bài: 05/11/2025